Amenore, bir kadının üreme çağında olmasına rağmen adet göremez olması durumudur. Bu durum tek başına bir hastalık değil, genellikle vücuttaki başka bir sağlık sorununun veya biyolojik sürecin belirtisidir.
Amenore Nedir ve Türleri Nelerdir?
Amenore, ergenlik dönemine girilmesine rağmen hiç adet görmeme veya normal döngüsü olan bir kadında adetin kesilmesi durumudur. İki ana kategoriye ayrılır:
Primer Amenore: Ergenlik döneminde, sekonder seksüel karakterler (meme gelişimi gibi) oluşmuşsa 15 yaşına kadar, meme gelişimi hiç başlamamışsa 13 yaşına kadar ilk adet kanamasının gerçekleşmemesidir.
Sekonder Amenore: Daha önce düzenli adet gören bir kadında adetin en az 3 ay süreyle kesilmesi veya düzensiz döngüleri olanlarda 9 ay boyunca adet olmama durumudur.
Amenore Nedenleri
Amenore nedenleri fizyolojik (doğal) ve patolojik (hastalıklara bağlı) olarak ikiye ayrılır.
En Sık Görülen Doğal Nedenler
Gebelik (En yaygın neden)
Emzirme (Laktasyon)
Menopoz
Patolojik ve Diğer Nedenler
Hormonal Bozukluklar: Polikistik Over Sendromu (PKOS), tiroid hastalıkları (hipotiroidi/hipertiroidi), süt hormonu yüksekliği (hiperprolaktinemi).
Yaşam Tarzı: Aşırı stres, ağır egzersiz, ani kilo kaybı veya aşırı zayıflık, düşük kalorili beslenme.
Yapısal ve Genetik Sorunlar: Rahim veya vajinanın doğuştan olmaması, rahim içi yapışıklıklar (Asherman Sendromu), Turner Sendromu gibi kromozomal bozukluklar.
İlaçlar: Doğum kontrol hapları, kemoterapi, radyoterapi, sistemik steroidler.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Sınıflandırması
Dünya Sağlık Örgütü, amenore nedenlerini hormonal profillere göre üç gruba ayırır:
| Grup | Özellikler |
| Grup I | Östrojen üretimi yoktur; FSH normal veya düşüktür. Hipotalamik-hipofiz bölgesinde lezyon yoktur. |
| Grup II | Östrojen, FSH ve Prolaktin seviyeleri normaldir (Örn: PKOS). |
| Grup III | Yüksek FSH seviyeleri ile seyreden yumurtalık (gonadal) yetmezliği durumudur. |
Tanı ve Teşhis Süreci
Amenore şikayetiyle başvurulduğunda izlenen adımlar şunlardır:
Gebelik Testi: Her türlü amenore durumunda dışlanması gereken ilk ihtimal hamileliktir.
Öykü ve Fizik Muayene: Hastanın büyüme gelişimi, aile öyküsü, stres düzeyi ve beslenme alışkanlıkları sorgulanır. İkincil cinsiyet karakterleri ve genital organ yapısı incelenir.
Görüntüleme Yöntemleri: Ultrason veya MR ile rahim ve yumurtalıkların yapısı kontrol edilir.
Laboratuvar Testleri: FSH, LH, Prolaktin, TSH, Östradiol, AMH ve gerekirse genetik testler yapılır.
Progesteron Challenge Testi: Vücudun progesterona tepki vererek kanama oluşturup oluşturmadığını ölçen bir ilaç testidir.
Amenore Tedavisi
Tedavi tamamen altta yatan nedene odaklanır. Fizyolojik nedenlerde (gebelik, menopoz) tedaviye gerek duyulmaz. Diğer durumlar için uygulanan yöntemler şunlardır:
Yaşam Tarzı Değişiklikleri: Beslenme düzeninin iyileştirilmesi, egzersiz yükünün azaltılması ve stres yönetimi.
İlaç ve Hormon Tedavisi: Hormonal dengesizlikleri (PKOS, tiroid vb.) düzenlemek için kullanılır.
Cerrahi Müdahale: Rahim veya vajinadaki yapısal anomalilerin, yapışıklıkların veya kitlelerin giderilmesi için uygulanır.
Sıkça Sorulan Sorular
Amenore olan bir kadın hamile kalabilir mi?
Yapısal bir engel (rahim veya yumurtalık yokluğu gibi) veya erken menopoz durumu yoksa, altta yatan neden tedavi edilerek veya yardımcı üreme teknikleriyle gebelik sağlanabilir.
Sekonder amenore tedavi edilmezse ne olur?
Nedeni PKOS gibi hormonal bir bozukluksa; uzun vadede rahim kanseri, obezite, diyabet ve kalp damar hastalıkları riski artabilir.
Amenore kendiliğinden düzelir mi?
Stres veya geçici kilo değişimlerine bağlı durumlarda yaşam tarzı düzelince adet döngüsü geri dönebilir; ancak çoğu durumda uzman kontrolünde tedavi gereklidir.